کمیته حسابرسی یکی از بنیادی ترین مفاهیمی است که در سال های اخیر و به ویژه پس از رسوایی های مالی شرکت های بزرگ از جمله انرون، ورد کام و ... در کانون توجه نهادهای قانون گذاری و حرفه ای کشورهای توسعه یافته و بین المللی قرار گرفته است. علاوه بر آن، این کمیته که از ارکان راهبری شرکتی محسوب می شود و هیات های مدیره در انجام وظایف مالی و امانت داری شان در برابر سهامداران کمک می کند. همچنین کمیته حسابرسی موجب ارتقای سطح پاسخگویی مدیران نهادهای دولتی و بخش عمومی در برابر شهروندان و نمایندگان منتخب می شود.

تعریف کمیته حسابرسی:
در گزارش های موثق، کتاب ها و مقالات و چندین تعریف از کمیته حسابرسی ارائه شده است.اگرچه کمیته ی بلوریبون تعریفی رسمی از کمیته ی حسابرسی ارائه نمی کند، اما اظهار می دارد "کمیته(حسابرسی) به وضوح به کار نظارتی و پایشگری می پردازد، و برای انجام آن بر مدیریت مالی ارشد و حسابرسان برون سازمانی اتکا می کند". در اینجا کمیته ی حسابرسی با ظرافت به عنوان کمیته ای دائمی از هیأت مدیره ی شرکت که به عنوان پلی بین مدیریت و حسابرس مستقل عمل می کند تعریف شده است. همچنین کمیته ی حسابرسی به صورت وسیع به عنوان نماینده ی سهامداران برای حفاظت از منافع و حقوق آنها تعریف شده است. اولین تعریف قانونی از کمیته ی حسابرسی در بخش 205 قانون ساربنز آکسلی ارائه شده است، این بخش کمیته ی حسابرسی را به صورت زیر تعریف می کند:
" کمیته ای( یا نهاد معادل) که توسط و از میان اعضای هیأت مدیره ی ناشر اوراق بهادار با هدف نظارت بر فرآیندهای گزارشگری مالی و حسابرسی های صورت های مالی ناشر تشکیل می شود؛ و در صورت موجود کمیته در ارتباط با یک ناشر، کل هیأت مدیره ی ناشر این نظارت را انجام می دهد. "
کمیته ی حسابرسی به عنوان نماینده ی هیأت مدیره مسئولیت های نظارت بر فرآیند گزارشگری مالی، کنترل های داخلی، و فعالیت های حسابرسی را انجام می دهد. بنابراین، در حوزه ی نظریه ی کارگزاری یا نمایندگی، کمیته ی حسابرسی می تواند به عنوان ساز وکار نظارتی گزارشگری مالی راهبری شرکتی داخلی به منظور بهبود کیفیت افشاهای مالی ارائه شده ی کارگزارها (مدیریت) به کارگمارها (سهامداران) دیده شود. همچنین کمیته ی حسابرسی به شکل زیر نیز تعریف شده است:
"کمیته ای مرکب از مدیران مستقل، غیراجرایی مسئول کارکردهای اطمینان از راهبری شرکتی معتبر، فرآیند گزارشگری مالی اتکاپذیر، ساختار کنترل داخلی اثربخش ،کارکرد حسابرسی موثق ، هشداردهنده ی آگاه فرآیند دادخواهی، و آئین مناسب اخلاق کسب و کار به منظور ارزش افزایی بلندمدت برای سهامدار ضمن حفاظت از منافع سایر ذینفعان است.
این تعریف به اندازه ی کافی گسترده است تا تمام کارکردها، نقش ها، و مسئولیت های نظارتی کمیته های حسابرسی را دربرگیرد. در استانداردهای کنترل داخلی اینتوسای تعریف مشابهی ارائه شده است: کمیته ی حسابرسی، "کمیته ای از هیأت مدیره است که معمولاً نقش آنها تمرکز بر جنبه های گزارشگری مالی و فرآیندهای واحد تجاری برای اداره ی کسب و کار و ریسک مالی، و رعایت الزامات قانونی، اخلاقی، و مقرراتی کاربردی چشمگیر است. کمیته ی حسابرسی معمولاً با نظارت بر:
(الف) درستی صورتهای مالی واحد تجاری
(ب) رعایت الزامات قانونی و مقرراتی
(پ) صلاحیت های استقلال حسابرسان مستقل
(ت) عملکرد حسابرسی داخلی واحد تجاری و استقلال این حسابرسان
(ث) پاداش مدیران اجرایی شرکت ( در نبود کمیته ی حقوق و مزایا) به هیأت مدیره کمک می کند".

پیدایش کمیته ی حسابرسی

پیدایش مفهوم کمیته ی حسابرسی به اواخر دهه ی 1930 و پس از تقلب و رسوایی شرکت مک کیسون رابینز بازمی گردد. همانطور که جدول1 نشان می دهد، به تدریج تشکیل این کمیته از حالت داوطلبانه خارج شد، و در اوایل قرن بیست و یکم به بخش یکپارچه ی راهبری شرکتی مبدل شده است. هم اکنون، کمیته های حسابرسی به عنوان ساز و کاری مهم در فرآیند اطمینان بخشی از پاسخگویی شرکتی بیشتر در بسیاری از کشورها از جمله ایالات متحد، بریتانیا و... دیده می شود.
در طول دوره ی تکوین کمیته ی حسابرسی در آمریکا کنگره، کمیسیون بورس و اوراق بهادار، بورس نیویورک، و انجمن حسابداران رسمی آمریکا به تشریح ارزش این کمیته ها پرداخته اند. درحال حاضر ایجاد کمیته های حسابرسی از سوی کمیسیون بورس نیویورک، بورس آمریکا، و انجمن ملی واسطه های اوراق بهادار الزامی شده است.
کمیسیون بورس و اوراق بهادار استانداردهای مرتبط با کمیته های حسابرسی شرکت فهرست شده را منتشر کرد.
کمیسیون بورس و اوراق بهادار اصلاحات استانداردهای فهرست شده ی راهبری شرکتی بورس نیویورک و نزدک را تصویب کرد.

اصول کمیته ی حسابرسی

ده اصل کمیته ی حسابرسی رهنمود جامعی را برای انجام اثربخش وظایف نظارتی کمیته های حسابرسی ارائه می کند. این اصول از
(الف) قانون ساربنزاکسلی
(ب) قوانین و مقررات کمیسیون بورس و اوراق بهادار
(ج) توصیه های کمیته ی بلوریبون (BRC) و...
اقتباس گردیده است:

تشکیل کمیته ی حسابرسی: براساس اصول نظام راهبری شرکتی و با توجه به ویژگی های منحصر بفرد فرهنگی و محیطی هر واحد باید کمیته ی حسابرسی داشته باشد. بدیهی است به دلیل عوامل یادشده نمی توان حسابرسی مقرر نمود.
استقلال: کمیته های حسابرسی باید تنها از اعضای مستقل هیأت مدیره تشکیل گردند.
شایستگی های اعضاء: حداقل، تمامی اعضای کمیته ی حسابرسی باید سواد مالی داشته باشند.
همچنین یک نفر به عنوان متخصص مالی گمارده گردد، همچنین اعضا باید از دانش، تجربه، آگاهی، هوشیاری و پشتکار لازم برخوردار باشند و ویژگی های زیر را دارا باشند:

الف – درک کلی از وضعیت اقتصادی، تجاری، عملیاتی، حقوقی، و ریسک مالی سازمان.
ب – دانش وسیع از روابط بین عملیات های سازمان و گزارشگری مالی.
ج – درک روشن از تفاوت بین کارکرد تصمیم گیری که به مدیریت واگذار شده است و کارکرد نظارتی که توسط کمیته ی حسابرسی انجام می شود.
د – توانایی ایجاد و طرح پرسش از عملیات، تجارت، کنترل داخلی، فرایند گزارشگری مالی، و فعالیت های مالی حسابرسی سازمان.
ح – به چالش کشیدن مدیریت به هنگام ضرورت.

اختیارات: هیأت مدیره باید اختیار لازم برای انجام مسئولیت های نظارتی را به کمیته ی حسابرسی واگذار نمایند. این اختیارات می تواند شامل انتخاب حسابرسان مستقل و داخلی، انتخاب مشاوران حقوقی، و انجام بررسی های لازم براساس مسئولیت های نظارتی باشد.
تامین مالی: کمیته ی حسابرسی باید وجوه لازم برای پرداخت دستمزد و پاداش حسابرسان مستقل، حسابرسان داخلی، مشاوران حقوقی، و سایر مشاورین را داشته باشد.
کارکرد نظارتی: کمیته ی حسابرسی باید حداقل وظیفه هاي نظارت بر کنترل داخلی، گزارشگری مالی، ارزیابی ریسک، حسابرسی داخلی، آئین رفتار حرف های و حسابرسان مستقل را بر عهده داشته باشد.
پاسخگویی: کمیته ی حسابرسی باید نهایتاً به اعضای هیأت مدیره به نمایندگی از ذینفعان پاسخگو باشد. برای انجام این وظیفه کمیته ی حسابرسی باید هر سه ماه یکبار به هیأت مدیره و سالانه به سهامداران درباره ی فعالیت ها، دستاوردها و عملکرد خود گزارش دهد.
منشور سازمانی: کمیته ی حسابرسی باید منشور سازمانی مکتوب داشته باشد که به طورشفاف اختیارات، مسئولیت های نظارتی، منابع، وظایف، ساختار، فرآیندها، استقلال، الزامات و صلاحیت های اعضا و روابط با مدیریت، حسابرسان داخلی، و مستقل را مشخص سازد.
دستورالعمل: وجود یک دستورالعمل مکتوب و جامع به کمیته ی حسابرسی کمک می کند تا بر ماموریت و انجام مسئولیت های نظارتی خود تمرکز کند.
جهت دهی و آموزش مستمر: باید برنامه ي هدفمندی برای اعضای جدید و تمام اعضای کمیته ی حسابرسی وجود داشته باشد و تمام اعضا باید در برنامه های آموزش مستمر سالانه در جهت نوآوری و پیشرفت موثر در وظایف و عملکردشان مشارکت کنند.

کمیته ی حسابرسی در ایران

در ایران نیز برای اولین بار در آیین نامه ی راهبری شرکتی شرکت بورس اوراق بهادار به ایجاد، نقش و مسئولیت های کمیته ی حسابرسی توجه شده است. براساس این آیین نامه، که در آبان 1386 به تصویب هیأت مدیره ي شرکت بورس رسیده است "هدف کمیته ی حسابرسی، کمک به هیأت مدیره در انجام مسئولیت های نظارتی اش می باشد تا از موارد زیر اطمینان حاصل نماید:
1- شایستگی و استقلال حسابرسان مستقل
2- رعایت قوانین و مقررات لازم الاجرا
3- درستی صور تهای مالی و
4- عملکرد صحیح حسابرسان داخلی و حسابرسان مستقل."

بر اساس این آیین نامه،" کمیته ی حسابرسی شامل پنج عضو است که حداقل دو عضو آن از اعضاي غیرموظف هیأت مدیره و بقیه از خارج شرکت و به انتخاب هیأت مدیره هستند. هیأت مدیره اعضاي کمیته و رئیس کمیته را منصوب می کند.
هریک از اعضاي کمیته ی حسابرسی باید مستقل و آشنا با حسابداري و امور مالی باشند. حداقل دو نفر از اعضاي کمیته باید حسابدار رسمی یا کارشناس و خبره ی امور مالی باشند. هیچ یک از اعضاي کمیته ی حسابرسی نباید همزمان به عنوان عضو کمیته ی حسابرسی بیش از دو شرکت سهامی عام دیگر انجام وظیفه کنند. اعضاي کمیته ی حسابرسی نمی توانند در بیش از سه کمیته ی حسابرسی شرکت هاي سهامی عام با احتساب شرکت فعالیت داشته باشند."

درباره ما
مرکز مالی، اقتصادی همت تراز به مدیریت آقای مهدی آراسته تاسیس گردیده است. با توجه به سابقه اجرائی مدیریت مرکزمالی، اقتصادی همت تراز … بیشتر بدانید…

کمیته حسابرسی  کمیته حسابرسی  کمیته حسابرسی  کمیته حسابرسی

ثبت نام